“වඩා හොඳ ආහාර සහ වඩා හොඳ අනාගතයක් සඳහා අත්වැල් බඳිමු” යන තේමාව යටතේ ශ්රී ලංකාව 2025 ලෝක ආහාර දිනය සනිටුහන් කරද්දී, පණිවිඩය ඉතා පැහැදිලිය: සියලු දෙනාටම ආහාර සුරක්ෂිතතාව සහ පෝෂණය ළඟා කර ගැනීම සඳහා ආයතනික, අංශ සහ පරම්පරා සීමාවන් ඉක්මවා යන සහයෝගීතාවක් අවශ්ය වේ. වැඩිවන කම්පන සහ පීඩන සහිත ලෝකයක, කිසිම තනි ක්රියාකරුවෙකුට මෙම වගකීම තනිව දැරිය නොහැක.
ශ්රී ලංකාව සිටින්නේ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයක ය. කුසගින්න සහ මන්දපෝෂණය අවම කිරීම සම්බන්ධයෙන් ප්රශංසනීය ප්රගතියක් අත්පත් කරගෙන තිබියදීත්, ආර්ථික අස්ථාවරත්වය, දේශගුණික විචල්යතාව සහ වෙළඳපොළ කැළඹීම්වල ඒකාබද්ධ බලපෑම් පවුල් සහ ප්රජාවන්ට අඛණ්ඩව අභියෝග එල්ල කරයි. ගෝලීය වශයෙන් මෙන්ම ශ්රී ලංකාවේ ද සියලු දෙනාගේ ආහාර සුරක්ෂිතතාව සහ පෝෂණය තවමත් ඉටු වී නොමැති අපේක්ෂාවකි. විශේෂයෙන්ම කුඩා පරිමාණ ගොවීන් ඇතුළු ග්රාමීය ප්රජාවන්ට වෙළඳපොළ, මූල්ය පහසුකම් සහ දේශගුණයට ඔරොත්තු දෙන තාක්ෂණයන් වෙත ප්රවේශ වීම සම්බන්ධ බාධකවලට මුහුණ දීමට සිදු වේ. මෙම සන්දර්භය තුළ තිරසර සංවර්ධන ඉලක්ක (SDGs) සාක්ෂාත් කරගැනීම සඳහා ගෝලීය කැපවීම් සපුරාලීම පමණක් ප්රමාණවත් නොවේ. ඒ සඳහා රට තුළ ජීවනෝපාය, ගෞරවය සහ ස්ථාවරත්වය සුරක්ෂිත කිරීම වැදගත් වේ.
රෝමය මූලස්ථාන කරගත් එක්සත් ජාතීන්ගේ නියෝජිතායතන
එක්සත් ජාතීන්ගේ රෝමය මූලස්ථාන කරගත් නියෝජිතායතන වන ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානය (FAO), කෘෂිකාර්මික සංවර්ධනය සඳහා වූ ජාත්යන්තර අරමුදල (IFAD), සහ ලෝක ආහාර වැඩසටහන (WFP) මෙම ප්රයත්නයට සුවිශේෂී ශක්තියක් ලබාදෙයි. FAO මගින් කෘෂිකර්මාන්තය නවීකරණය සහ විවිධාංගීකරණය සඳහා ප්රතිපත්තිමය සහ තාක්ෂණික විශේෂඥ දැනුම සපයනු ලැබේ. IFAD ග්රාමීය පරිවර්තනය සඳහා ආයෝජනය කරමින්, සියල්ලන් ඇතුළත් කරගන්නා වටිනාකම් දාම ශක්තිමත් කිරීම සහ මූල්ය සඳහා ප්රවේශය වැඩි දියුණු කිරීම මගින් කුඩා පරිමාණ ගොවීන් සවිබල ගන්වයි. WFP ක්ෂණික ආහාර සහ පෝෂණ අවශ්යතා සපුරාලන අතරම, ඔරොත්තු දෙන ආහාර පද්ධති ගොඩනැගීම සඳහා පාසල් ආහාර වේල්, ආපදා හදිසි සූදානම සහ සමාජ ආරක්ෂණ ජාල ශක්තිමත් කිරීම සඳහා ක්රියා කරයි. කෙසේ වෙතත්, සැබෑ බලපෑම සිදු වන්නේ, මෙම ප්රයත්නයන් ජාතික ප්රමුඛතාවලට අනුගතව සහ රාජ්ය ආයතන සමඟ හවුල්කාරිත්වයන්, පෞද්ගලික අංශයේ නවෝත්පාදනයන්, සිවිල් සමාජය සම්බන්ධ කර ගැනීම සහ ප්රජා සහභාගීත්වය ඔස්සේ වැරගැන්වීම මගින්ය.
සාර්ථක ඉදිරි ගමන
ශ්රී ලංකාවේ, සාර්ථක ඉදිරි ගමන දැනටමත් දකින්නට ලැබේ. වෙළඳපොළ ප්රවේශය සඳහා ඩිජිටල් වේදිකා, දේශගුණයට ඔරොත්තු දෙන සැලසුම් සඳහා දුරස්ථ සංවේදනය සහ ගොවීන් සඳහා දත්ත මත පදනම් වූ උපදේශන සේවා වැනි නවීන තාක්ෂණයන් අනුගමනය කිරීම සඳහා කෘෂිකර්මාන්තය හැඩගැසෙන්නට පටන් ගෙන තිබේ. වැව් පාදක වාරි පද්ධති පුනර්ජීවනය කිරීම සහ ජල සම්පත් තිරසර ලෙස භාවිතා කිරීම කුඩා පරිමාණ ගොවීන්ගේ නිෂ්පාදනය හා ඵලදායිතාව ඉහළ නැංවීමට උපකාරී වේ. තරුණ නායකත්වයෙන් යුත් කෘෂි තාක්ෂණික විසඳුම් මගින් නිෂ්පාදකයින් සෘජුවම පාරිභෝගිකයන් හා සම්බන්ධ කරන අතර, ඩිජිටල් මූල්ය සේවා මගින් කුඩා පරිමාණ ගොවීන් සඳහා අවස්ථා පුළුල් කරමින් තිබේ. පාසල් ආහාර වේල්වලට පෝෂක සපිරි සහල් එක් කිරීමෙන් පාසල් යන ළමයින්ගේ පෝෂණ අවශ්යතා සපුරාලන ආකාරය වෙනස් වෙමින් පවතී. කාන්තා නිෂ්පාදක කණ්ඩායම් ගෘහස්ථ පෝෂණය සහතික කිරීම, ආදායම් විවිධාංගීකරණය කිරීම සහ ස්ත්රී පුරුෂ සමාජ සමානාත්මතාව ඉදිරියට ගෙන යාම සම්බන්ධ ඉතා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරති. රාජ්ය-පෞද්ගලික-නිෂ්පාදක හවුල්කාරිත්ව ආකෘතියක් ඔස්සේ කුඩා පරිමාණ ගොවීන් කෘෂි මූල්ය කටයුතු සඳහා බැංකු සමගත්, පෞද්ගලික අංශය සමගත් සම්බන්ධ කරනු ලැබේ. මෙම උදාහරණ මඟින් පෙන්නුම් කරන්නේ, ශක්තිමත් හවුල්කාරිත්වයන් තුළ මුල් බැසගත් නවෝත්පාදනය, ඩිජිටල්කරණය සහ සියල්ලන් ඇතුළත් කිරීම මහා පරිමාණ පරිවර්තනයක් සඳහා මහෝපකාරී වන බවයි.
ඉදිරි අභියෝග
එහෙත්, ඉදිරි අභියෝගවලට මුහුණ දීම සඳහා ඊට වඩා වැඩි යමක් අවශ්ය වේ. දේශගුණික විපර්යාස හේතුවෙන් වර්ෂාපතන රටා වෙනස් වෙමින් තිබේ. ගංවතුර සහ නියඟ නිරන්තරභාවය හා තීව්රතාව වැඩි වේ. එසේම, කෘෂි ඵලදායිතාව අඩු වෙමින් ඇත. නාගරීකරණය හේතුවෙන් දැරිය හැකි මිලට සුරක්ෂිත ආහාර සැපයුමක් සඳහා ඇති ඉල්ලුම වේගයෙන් ඉහළ යයි. ග්රාමීය ප්රදේශවල සීමිත යටිතල පහසුකම් හේතුවෙන් වෙළඳපොළ වෙත සමාන ප්රවේශය සීමා වේ. මේවා එක් අංශයකට හෝ එක් පරම්පරාවකට විසඳිය නොහැකි පද්ධතිමය අභියෝග වේ. ඒවා විසඳීමට සාමූහික දැක්මක් අවශ්ය වේ: නවෝත්පාදනය දිරිමත් කරන ප්රතිපත්ති, ඩිජිටල් විසඳුම් ඔස්සේ ක්රියාත්මක හවුල්කාරිත්වයන් සහ කාන්තාවන් සහ තරුණයින් වෙනසෙහි ප්රධාන නියෝජිතයන් ලෙස සලකා ප්රමුඛතාව දෙන ආයෝජන ඒ සඳහා අවශ්ය වේ.
ලෝක ආහාර දිනය
ආහාර හා කෘෂිකර්ම සංවිධානය සිය 80 වැනි සංවත්සරය සමරන මේ වසරේ, ලෝක ආහාර දිනයේදී, බහුපාර්ශ්විකත්වයේ සහ සහයෝගීතාවයේ කල්පවත්නා වටිනාකම අපට සිහිපත් වේ. එක්සත් ජාතීන්ගේ පද්ධතිය හරහා පමණක් නොව, සියලුම හවුල්කරුවන් සමඟ, සියලු අංශ සහ පරම්පරා හරහා අත්වැල් බැඳගෙන වැඩ කිරීම සඳහා වූ අපගේ කැපවීම අලුත් කිරීම සඳහා ඉල්ලීමක් ඉදිරිපත් වී ඇත. නවෝත්පාදනයන් සහ අවස්ථාවන් සෑම ශ්රී ලාංකිකයෙකු වෙතම ළඟා වන බව සහතික කරමින්, හවුල්කාරිත්වයන් අමාත්යාංශවල සිට පළාත් පාලන සභා දක්වාත්, පර්යේෂණාගාරවල සිට ගොවිබිම් දක්වාත්, පන්ති කාමරවල සිට අධ්යක්ෂ මණ්ඩල දක්වාත් ව්යාප්ත විය යුතුය.
ඉදිරි මාවත
ශ්රී ලංකාවේ ආහාර සුරක්ෂිතතාව සහ තිරසර සංවර්ධන ඉලක්ක (SDGs) කරා යන ගමන වේගවත් කිරීම සඳහා, ප්රමුඛතා හතරක් වැදගත් වේ:
- කෘෂිකර්මාන්තයේ ඩිජිටල් සහ තාක්ෂණික පරිවර්තනය වේගවත් කිරීම – දේශගුණික තොරතුරු, මූල්ය සේවා සහ වෙළඳපොළ සම්බන්ධතා පිළිබඳ නවෝත්පාදනයන්ගෙන් විශේෂයෙන් කාන්තාවන් සහ තරුණයින් ඇතුළු කුඩා ගොවීන් ප්රතිලාභ ලබන බව සහතික කරන පරිදි.
- ස්ත්රී පුරුෂ සමාජභාවයට ප්රතිචාර දක්වන සහ තරුණයින් කේන්ද්ර කරගත් වැඩසටහන් සඳහා ආයෝජනය කිරීම – ඔරොත්තු දෙන කෘෂි ආහාර පද්ධති ගොඩනැගීමේදී කාන්තාවන් සහ තරුණයින් ප්රතිලාභීන් ලෙස පමණක් නොව නායකයින් සහ නවෝත්පාදකයින් ලෙස හඳුනා ගන්නා පරිදි.
- දේශගුණික අනුවර්තනය සහ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ශක්තිමත් කිරීම – වැව් පාදක පරිසර පද්ධති නවීකරණය කිරීම, දේශගුණයට ඔරොත්තු දෙන භාවිතයන් ප්රවර්ධනය කිරීම සහ ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වභාවික සම්පත් ආරක්ෂා කිරීම මගින් දේශගුණික අනුවර්තනය සහ ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව ශක්තිමත් වන පරිදි.
- හවුල්කාරිත්වයන්, දත්ත සහ වගවීම සඳහා ඒකාබද්ධ ජාතික වේදිකාවක් ගොඩනැගීම – ප්රගතිය ඒකාබද්ධව අධීක්ෂණය කිරීම, නවෝත්පාදන බෙදා ගැනීම සහ ප්රතිඵල ධාවනය කිරීම සඳහා රජයට, පෞද්ගලික අංශයට, ශාස්ත්රීය ආයතනවලට, සිවිල් සමාජයට සහ ප්රජාවන්ට හැකි වන පරිදි.
- පෝෂණයට සංවේදී ආරක්ෂණ ජාල වැඩසටහන් අවදානමට ලක්විය හැකි ප්රජාවන් වෙත ළඟා වන බවට සහතික වීම – විශේෂයෙන් කාන්තාවන් සහ ළමුන් සඳහා පෝෂ්යදායී ආහාර වෙත ප්රවේශය සුරක්ෂිත කිරීම, සෞඛ්ය සම්පන්න වර්ධනයට සහාය වීම සහ දිගු කාලීන ආහාර සුරක්ෂිතතාව ප්රවර්ධනය කිරීම සඳහා.
එකට අත්වැල් බැඳගත් විට, ශ්රී ලංකාවේ වත්මන් සහ ඉදිරි පරම්පරාවන් වෙනුවෙන් වඩා හොඳ ආහාර සහ වඩා හොඳ අනාගතයක් සුරක්ෂිත කළ හැකිය.